Azerbaycan, zengin kültürel mirasıyla öne çıkan ülkelerden biri olarak kitap kültürüne de büyük önem vermektedir. Bu alanda önemli rol oynayan kültür kurumlarından biri de Bakü şehrinde faaliyet gösteren ‘Minyatür Kitap Müzesi’dir. Dünyada ilk ve hâlen tek özel minyatür kitap müzesi olan bu mekân, nadir eserleri ve zengin koleksiyonu ile dikkat çekmektedir.
Minyatür Kitap Müzesi, 23 Nisan 2002 tarihinde İçerişehir bölgesinde, Şirvanşahlar Sarayı yakınlarında faaliyet göstermeye başlamıştır. Müzenin temelleri, ünlü koleksiyoner Zarifa Salahova tarafından atılmıştır. Onun minyatür kitaplara olan ilgisi 1982 yılında Moskova’da yaşanan tesadüfi bir olayla başlamış ve zamanla büyük bir koleksiyona dönüşmüştür.
Zarifa Salahova, uzun yıllar boyunca dünyanın farklı ülkelerinden minyatür kitaplar toplayarak eşsiz bir koleksiyon oluşturmuştur. Günümüzde müzede binlerce eser korunmakta ve bunların önemli bir bölümü ziyaretçilere sunulmaktadır. Bu koleksiyon, 2014 yılında Ginnesin Rekordlar Kitabı’na dünyanın en büyük minyatür kitap koleksiyonu olarak kaydedilmiştir.
Müzenin sergisi tematik bölümler hâlinde düzenlenmiştir. Burada Azerbaycan’da basılmış minyatür kitaplar, nadir ve eski eserler, dini içerikli yayınlar ve dünya edebiyatının seçkin örnekleri sergilenmektedir. “Puşkiniana” bölümü ise ünlü Rus şairi Aleksandr Puşkin’in hayatı ve eserlerine ayrılmış özel bir alandır.
Müzede sergilenen eserler arasında 1815 yılında Londra’da basılmış “İngiltere Tarihi” ve 1837 yılında Sankt-Peterburg’da yayımlanmış “Yevgeni Onegin” adlı eserin minyatür baskısı gibi nadir örnekler yer almaktadır. Ayrıca sadece 2 milimetre boyutundaki mikro kitaplar da ziyaretçilerin büyük ilgisini çekmektedir. Bu kitaplar özel büyüteçler yardımıyla okunabilmektedir.
Minyatür Kitap Müzesi yalnızca nadir eserlerin sergilendiği bir yer değil, aynı zamanda kitap kültürünün korunması ve tanıtılması açısından da büyük önem taşımaktadır. Müzede XVII. yüzyıla ait Kur’an nüshaları, İncil, Tevrat ve diğer dini eserlerin minyatür baskıları da yer almaktadır.
Müzenin faaliyetleri sadece Bakü ile sınırlı değildir. Müzenin Naxçıvan, Gence ve Şəki şehirlerinde de şubeleri bulunmaktadır. Bu şubeler aracılığıyla minyatür kitap sanatı ülkenin farklı bölgelerinde de tanıtılmaktadır.
Sonuç olarak, Minyatür Kitap Müzesi Azerbaycan kültürünün önemli bir parçası olarak öne çıkmaktadır. Bu eşsiz mekân, hem nadir kitapların korunduğu bir hazine hem de gelecek nesillere kitap sevgisini aşılayan önemli bir kültür merkezidir.